کاری اصلی وکیل ارث انجام امور مربوط به ارث و انحصار وراثت است. مقررات مربوط به ارث و تعیین میزان سهم الارث افراد کار بسیار پیچیده ای است نه تنها از اشخاص عادی انتظار نمیرود که آگاهی نسب به آنها داشته باشند بلکه وکلای در این زمینه میتواند مشاوره صحیح بدهند که سابقه کار در امور ارث داشته باشند.

وکیل ارث چه خدماتی را ارائه میدهد؟

برای ورود به بحث ارث ابتدا لازم است با مصاحبه با وکیل ارث مفاهیم زیر آشنا شویم.

ارث چیست؟

ارث در قانون مدنی به معنی مال یا حقی است که پس از مرگ شخص به بازماندگان او میرسد.

مفهوم ترکه چیست؟

ترکه دارایی به جای مانده از مورث است.

مورث چی کسی هست؟

مورث کسی است که ارث به جا میگذارد یا همان متوفی است.

وارث یا وراث چه کسانی هستند؟

وارث یا وراث بازماندگانی هستند که مال و حق مورث پس از مرگ او به آنها میرسد.

طبقات ارث

ترتیب طبقات ارث بر طبق ماده 862 قانون مدنی از قرار زیر هستند:

طبقه اول: پدر و مادر و اولاد متوفی، و اولاد اولاد متوفی

طبقه دوم: اجداد و بردار و خواهر متوفی و اولاد آنها (اولاد بردار و خواهر)

طبقه سوم: عمو ها و عمه ها و دایی ها و خاله ها و اولاد آنها

نحوه ارث بردن در طبقات ارث

در ترتیب طبقات ارث، طبقه اول بر طبقه دوم و طبقه دوم بر طبقه سوم اولویت دارد. بنابراین وارثین طبقه دوم وقتی ارث میبرند که از وارثین طبقه اول کسی نباشد. به عنوان مثال تا زمانی که شخصی پدرش یا مادرش یا فرزندش زنده باشند نوبت به برادر یا خواهر وی که در طبقه دوم ارث میباشند نمیرسد. بهمین ترتیب وارث طبقه سوم وقتی ارث میبرد که از وارثین طبقه اول و دوم کسی نباشد. بطور کلی وارثین طبقه بعد وقتی ارث میبرند که از وارثین طبقه قبل کسی وجود نداشته باشد.

نکته دیگری که وجود دارد این است که در هر طبقه از ارث خویشاوندان درجه مقدم، خویشاوندان درجه موخر را از ارث محروم میکنند. بطور مثال در طبقه اول با وجود فرزند دیگر به نوه ارث نمیرسد یا در طبق دوم تا زمانی که فرد خواهر و برادر دارد دیگر نوبت به فرزندان آنها نمیرسد. به عبارت دیگر تا اولاد هستند، اولاد اولاد متوفی ارث نمیبرد. همچنین تا برادر و خواهر هستند اولاد آنها ارث نمیبرند. در طبقه سوم نیز تا عمو و عمه و دایی و خاله هستند اولاد آنها ارث نمیبرند.

بطور مثال اگر شخصی دو پسر داشته باشد و یکی از آنها پیش از پدر (متوفی)، فوت نموده باشد. با این ترتیب هنگام مرگ متوفی، فقط یک پسر وجود داشته باشد. نواده که فرزندان پسر فوت شده هستند، هیچ ارثی نمیبرند. زیرا متوفی هنوز یک پسر دارد که از لحاظ درجه نزدیکتر از نوادگان به متوفی هست. ولی اگر متوفی این پسر را نیز نداشت نوادگان ارث میبرند. در بقیه طبقات نیز به همین ترتیب است.

هیچ خویشاوندی مانع از ارث بردن زن و شوهر نمیشوند. آنها همیشه سهم خود را که ممکن است یک دوم یا یک چهارم یا یک هشتم باشد از اصل ترکه خواهند برد. اما نکته  این است که زوج و زوجه زمانی از یکدیگر ارث میبرند که عقد نکاح آنها دائم باشد و در زمان فوت، رابطه زوجیت بین آنها وجود داشته باشد.

سهم الارث پسر و دختر متوفی

اگر همه فرزندان متوفی دختر یا پسر باشند، سهم الارث به طور مساوی بین آنها تقسیم میشود.

دو برابر بودم سهم پسر نسبت به دختر

اگر از جمله وراث متوفی چند فرزند باشد که بعضی دختر و بعضی از آنها هم پسر باشد. مانند دو دختر با دو پسر، پسر دو برابر دختر ارث میبرد.

دو برابر بودن سهم برادر نسبت به خواهر

در طبقه دوم نیز میان برادران و خواهران همانند طبقه اول، سهم برادر دو برابر خواهر خواهد بود.

سهم الارث مادر متوفی

چنانچه هیچ ورثه ای به جز مادر وجود نداشته باشد سهم مادر یک سوم است. ولی در صورتی که ورثه دیگری وجود داشته سهم مادر یک ششم از ترکه است.

شرایط تحقق ارث

۱- موت مورث.

۲-زنده بودن وارث در زمان فوت.

شرط وراثت زنده بودن در زمان فوت مورث است. یعنی اگر فرزند متوفی، قبل از وی، فوت شده باشد، فرزند فوت شده جزو ورثه محسوب نمیشود. لذا سهم وی را به زن و اولا او نمی دهند. بنابران ورثه کسانی هستند که در زمان فوت متوفی زنده هستند.

آیا جنین نیز جزء وراث محسوب میشود؟

جنین در صورتی ارث میبرد که اولاً در زمان فوت، نطفه او انعقاد یافته باشد و ثانیاً زنده هم متولد شود. اگر در زنده متولد شدن جنین شک و تردیدی باشد اصل عدم زنده متولد شدن است.

اگر جنین باعث شود که بقیه افراد موجود در طبقات ارث، ارث نبرند ترکه تقسیم نمی شود تا وضعیت آن مشخص شود که آیا زنده متولد میشود یا نه. به طور مثال چنانچه متوفی برادری دارد که در صورتی ارث میبرد که جنین زنده متولد نشود تا بدنیا آمدن جنین باید برای تقسیم ارث صبر کنند.

ولی چنانچه جنین مانع ارث بردن دیگر خویشاوندان نمیشود و در کنار آنها ارث میبرد، ترکه تقسیم میشود اما به اندازه سهم دو پسر از همان طبقه کنار گذاشته می شود تا وضعیت حمل معلوم شود.

مانع ارث

در قانون قتل یکی از موانع ارث شناخته شده است. لذا کسی که مورث خود را عمداً بکشد از ارث او ممنوع میشود.

وصیت

وصیت عملی است که به موجب آن کسی مال خود را، برای بعد از فوتش به دیگری مجاناً تملیک نماید.

تا چه میزان از اموال را میتوان وصیت کرد؟

هر کسی مطابق قانون تا یک سوم کل اموال خود را میتواند وصیت نماید. مثلا وصیت نماید که صرف امور خیریه شود. یا یک سوم اموال او را پس از مرگ مثلا به فلان پسر و یا دختر او بدهند. حتی به هر شخصی به غیر از وراث بدهند. یا اینکه در هر محل خاصی که متوفی معین کرده، صرف شود. وصیت مازاد بر یک سوم غیر نافذ است و در صورتی اجرا میشود که ورثه رضایت بدهند. بنابراین اگر شخصی وصیت کند که سهم پسر و دختر وی از ترکه بصورت مساوی باشد، این وصیت تا میزانی که یک سوم اموال وی را پوشش دهد اجرا میشود.

عدم امکان محروم کردن وراث از ارث

باید توجه داشت که قوانین مربوط به ارث امری هستند. بنابراین اشخاص نمیتوانند بر خلاف مقررات ارث کاری انجام دهند. هیچ پدر و مادری یا هیچ مورثی نمیتواند ورثه ای را از ارث محروم نماید. بنابراین اینکه بعضی اوقات میشنویم که فلانی پسرش را از ارث محروم کرد، این امر امکانپذیر نمیباشد. البته باید توجه داشت که هر فردی در زمان حیات خود حق هر گونه دخل و تصرف در اموال خود را دارد. پس میتواند تا زمانی که در قید حیات هست نسبت به این گونه امور تصمیم گیری کند. بنابراین میتواند اموال خود به طور مساوی بین فرزندان دختر و پسر خود تقسیم کند. یا با دادن کل اموال خود به تعدادی از فرزندان، ترکه ای برای دیگری باقی نگذارد. با این ترتیب عملا میتواند دیگری یا دیگران را از ارث محروم نماید.

ارث زن و شوهر

زوجین به عنوان وارث سببی شناخته شده و با خویشاوندان دیگر در هر طبقه که باشند ارث میبرند. توارث بین زن و شوهر بر مبنای عقد نکاح یا همان ازدواج است. حتی اگر  رابطه زناشویی واقع نشده باشد، با عقد ازدواج توارث بین آنها ایجاد شده است. انحلال ازدواج با طلاق یا فسخ نیز این توارث از بین میرود.

زن مطلقه در عده رجعی در حکم زوجه است و تا پایان مدت عده توارث همچنان باقی است. لذا اگر یکی از زوجین در دوران عده فوت نماید دیگری از او ارث میبرد.

حال سوال  این است که میزان سهم الارث زن و شوهر از یکدیگر چقدر است؟

در اینجا باید دو حالت را از هم تفکیک کرد. حالت اول موردی است که متوفی فرزند دارد. حالت دوم این که متوفی فرزندی ندارد. در حالت اول اگر زن فوت نماید سهم شوهر یک دوم کل ترکه است. اگر شوهر فوت نماید سهم زن یک چهارم ترکه است. در حالت دوم اگر زن فوت نماید، سهم شوهر یک چهارم ترکه است. اگر شوهر فوت نماید سهم زن یک هشتم ترکه خواهد بود.

اگر زن فوت نماید و هیچ وارثی به غیر از شوهر نداشته باشد، شوهر تمام ترکه را به ارث میبرد. ولی اگر مرد بمیرد و هیچ وارثی به غیر از زن نداشته باشد، زن فقط همان سهم خود را میبرد. لذا بقیه ترکه در حکم مال بلاوارث است.

آیا زن از ملک نیز ارث میبرد؟

طبق مصاحبه انجام شده با وکیل ارث و انحصار وراثت در گذشته زن فقط از بنا و اموال منقول مثل پول و طلا ارث میبرد و از زمین ارث نمیبرد اما از سال ۱۳۷۸ به بعد با اصلاح قانون مدنی، زن از زمین نیز ارث میبرد. اما با این تفاوت که از قیمت زمین ارث میبرد.

در ازدواج موقت بین زن و شوهر توارث وجود دارد؟

خیر، توارث از احکام ازدواج دائم است. در ازدواج موقت زن و شوهر از یکدیگر ارث نمیبرند.

در نکاح موقت میتوان ارث بردن را شرط نمود؟

خیر، قواعد ارث مربوط به نظم عمومی است. با تراضی طرفین نمیتوان کسی را به شمار وارثان افزود. همچنین نمیتوان کسی را از شمار وارثان محروم کرد.

پیچیدگی مقررات مربوط به ارث توضیح آن به زبان ساده و قابل فهم را سخت تر میکند. در رابطه با امور ارث بهترین راه مشاوره با وکیل ارث و انحصار وراثت است.

انحصار وراثت

در قانون امور حسبی رسیدگی و صدور گواهی نسبت به حصر وراثت پیش بینی شده است.

درخواست صدور گواهی انحصار وراثت از کجا بعمل می آید؟

درخواست گواهی انحصار وراثت باید در شورای حل اختلاف محلی که آخرین اقامتگاه متوفی آنجا بوده، به عمل آید.

چه کسانی میتوانند تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند؟

وراث متوفی یا هر شخص ذینفع، میتواند تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمیاد. (ماده 360 قانون امور حسبی)

معمولا درخواست صدور گواهی انحصار وراثت از طرف یکی از وراث به عمل می آید. ولیکن کسی که به نفع او وصیت شده و یا طلبکارن متوفی نیز متوانند تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نمایند. همچنین کسی که مالی در دست متوفی داشته است میتواند تقاضای صدور گواهی انحصار وراثت نماید. چرا که این شخص میتواند با مشخص شدن وراث برای استرداد ما خود علیه آنها طرح دعوا کند.

نحوه درخواست صدور گواهی انحصار وراثت

وراث یا سایر اشخاصی ذینفع که میخواهند گواهی انحصار وراثت تحصل کنند، باید مراحل زیر را انجام دهند:

۱- به موجب ماده 360 قانون امور حسبی درخواست گواهی انحصار وراثت باید کتبی باشد. در درخواست باید نام و مشخصات درخواست کننده و متوفی و وارثان ذکر شود. همچنین اقامتگاه آنان و نسبت میان متوفی و وارثان قید گردد.

۲- محدودیتی در اثبات مرگ متوفی و وراث وی و تعداد آنها وجود ندارد. به طور معمول بهترین راه ارائه گواهی فوت برای اثبات مرگ متوفی است. شناسنامه وارثان و استشهادیه ای که در این زمینه تنظیم میشود قرابت و وراثت را ثابت مینمابد.

۳- یکی از مدارک استشهادیه ای است که فرم چاپی آن باید از دفترخانه اسناد رسمی تهیه شود. این استشهادیه توسط شهودی که از مرگ متوفی و اشخاص وارث وی اطلاع دارند تکمیل میگردد. شهود در دفترخانه حاضر گردیده و با احراز هویت آنها، استشهادیه به امضای آنها میرسد. شورای حل اختلاف بر پایه همین استشهادیه و سایر دلایل رسیدگی مینماید.

۴- در صورتی که ارزش ترکه بیش از سه میلیون تومان باشد، درخواست متقاضی آگهی میشود. این آگهی در یکی از روزنامه های کثیر الانتشار یا محلی بعمل می آید. بر طبق ماده 362 قانون امور حسبی پس از انقضای یک ماه از تاریخ نشر آگهی، در صورتی که معترضی نباشد، گواهی انحصار وراثت صادر میشود.

۵- شورای حل اختلاف بر مبنای مدارک فوق، گواهی انحصار وراثت صادر مینماید. در این گواهی تعداد وارثان و نسبت وارثان با متوفی و سهم هر کدام از ترکه، معین شده است. این تصدیق یا گواهی نشان دهنده اثبات و احراز وراثت به صورت رسمی است و در برابر همه اعتبار دارد.

آثار گواهی انحصار وراثت

بر اساس گواهی انحصار وراثت، وراث میتوانند اموال و مطالبات متوفی را مطالبه نمایند. (ماده 370 قانون امور حسبی)

مدیون یا متصرف اموال متوفی باید ترکه و مطالبات متوفی را به وراث مطابق گواهی فوق، تسلیم نماید.

مدیون در صورت تادیه دین یا تسلیم مال مطابق گواهی، در مقابل هر مدعی وراثت، بری محسوب خواهد شد.

اعتبار گواهی انحصار وراثت

گواهی انحصار وراثت نسبت به مدیون و متصرف مال متوفی، قاطع و الزام آور است. قطع است زیرا مدیون و متصرف اموال متوفی حق اعتراض نسبت به این گواهی را ندارند. چرا که نفعی در اعتراض به آن برای آنها متصور نیست. الزام آور است چرا که باید ترکه متوفی را به کسانی که مطابق گواهی انحصار وراثت ورثه شناخته شده اند تسلیم نمایند.

مدیون یا متصرف اموال متوفی با تسلیم مال به وراث مطابق گواهی انحصار وراثت، از مسئولیت معاف میشوند. لذا در برابر مدعیان بعدی وراثت تکلیفی ندارند.

اعتراض به گواهی انحصار وراثت و اصلاح آن

اگر دادگاه به اشتباه خود در صدور گواهی انحصار وراثت پی ببرد میتواند گواهی احصار وراثت را اصلاح نماید.  این اشتباه ممکن است در تعیین تعداد وارثان و یا میزان سهم الارث آنها باشد. مطابق ماده 40 ، هر گاه دادگاه راساً یا بر حسب تذکر به خطای تصمیم خود پی ببرد، میتواند آن را تغییر دهد. مگر اینکه تصمیم راجع به آن قابل تجدیدنظرخواهی باشد.

بنابراین صدور گواهی انحصار وراثت مانع از اعتراض به آن، نیست. این اعتراض ممکن است در زمینه تعداد وراث یا میزان سهم الارث آنها باشد. لذا گواهی انحصار وراثت در برابر وارثان احتمالی و معترضان قابل اعتراض است.

دعوای تقسیم ترکه

دعوای که به طور معمول ممکن است از ناحیه هر یک از ورثه مطرح گردد دعوای تقسیم ترکه است. این دعوا به دنبال فوت متوفی و اخذ گواهی انحصار وراثت مطرح میگردد.

در ذیل به برخی مقررات حاکم بر این دعوا که عموماً ممکن است مورد سوال خوانندگان باشد اشاره مینماییم.

به موجب ماده 326 قانون مذکور، مقررات قانون مدنی راجع به تقسیم، در مورد تقسیم ترکه جاری است. همچنین مقررات راجع به تقسیم، که در این قانون است، در مورد تقسیم سایر اموال جاری خواهد بود.

دعوای تقسیم ترکه نیاز به تقدیم دادخواست دارد. به طور معمولا این دعوا از سوی یکی از وراث طرح میشود و به طور معمول ترکه تصفیه شده، تقسیم میشود.

باید توجه داشت در دادخواست تقسیم ترکه باید همه شریکان یا وراث طرف دعوا قرار بگیرند. درخواست کتبی تقسیم باید حاوی نام وارثان و اشخاص دیگری که ترکه باید بین آنها تقسیم شود و سهام هر یک باشد.

بر اساس ماده 313 قانون مذکور وراث به هر نحوی که بخواهند میتوانند ترکه را مابین خود تقسیم نمایند. به شرطی که تمام ورثه و اشخاصی که در ترکه شرکت دارند حاضر و رشید باشند. لیکن اگر بین آنها محجور یا غائب باشد، تقسیم ترکه به توسط نمایندگان آنها در دادگاه به عمل می آید.

نحوه تقسیم

۱- افراز: یعنی به گونه ای که برای هر یک از ورثه از هر نوع اموال حصه ای معین شود.

۲- تقسیم به تعدیل: در صورت عدم امکان افراز، تقسیم به تعدیل انجام میشود. تقسیم به تعدیل به معنای برابر نمودن بهای سهام است هر چند که موضوع آنها متفاوت باشد.

۳- تقسیم به رد: در صورتی که تقسیم به تعدیل ممکن نباشد تقسیم به رد انجام میشود. در واقع دادگاه ناچار میشود تعدیل را به وسیله پرداخت مبلغی پول یا مال اضافی امکان پذیر سازد.

۴- اجبار به فروش و تقسیم ثمن: به عنوان آخرین راه استفاده میشود. در صورتی که ترکه قابل تقسیم و تعدیل نباشد، ممکن است فروخته شده و بهای آن تقسیم شود. اعم از اینکه ترکه منقول و غیر منقول باشد.

قوانین ارث در حقوق ما بسیار پیچیده میباشد و در این مقاله به طور مختصر به  قوانین ارث میپردازیم. هنگامی که شخصی فوت میکند دارایی وی به حکم قانون به وراث وی میرسد. معیار ارث بردن قاعده نزدیکی به متوفی یا مورث است.

گروه حقوقی دادهومان با همکاری کادری حرفه ای و مجرب از بهترین وکلای تهران در زمینه امور ارث و انحصار وراثت، نیاز هموطنان عزیز در امور حقوقی ارث را فراهم مینماید. شما میتوانید با تماس با گروه حقوقی دادهومان از مشاوره حقوقی با وکیل ارث و انحصار وراثت برخوردار شوید.

خدمات حقوقی دادهومان
ارزیابی و بررسی پرونده
ارزیابی و بررسی پرونده

با ارائه مدارک پرونده خود به ما، ارزیابی و راهکار وکیل پایه یک و مشاور حقوقی را دریافت نمایید

تنظیم اوراق قضایی و لوایح

دادخواست، شکوائیه و لایحه خود را بوسیله وکیل دادگستری و مشاور حقوقی تهیه و تنظیم نمایید

مشاوره حقوقی آنلاین
مشاوره حقوقی آنلاین

با وکیل دادگستری به صورت آنلاین ارتباط بر قرار کرده و مشاوره حقوقی رایگان دریافت نمایید

مشاوره حقوقی تلفنی
مشاوره حقوقی تلفنی

از طریق رزرو وقت مشاوره تلفنی بصورت مستقیم با وکیل پایه یک داگستری مشاوره حقوقی نمایید

مشاوره حقوقی
مشاوره حقوقی حضوری

با رزرو وقت مشاوره حضوری از خدمات مشاوره حضوری ما توسط وکیل دادگستری بهره مند شوید